Doelgroepen  

Prejudiciële vragen gesteld aan HvJEU 30 september 2025, RB 4129; C-638/25 (Lira tegen Budapest Főváros Kormányhivatala) via MinBuza. Het Hongaarse parlement heeft op 15 juni 2021 een wet goedgekeurd, die strengere maatregelen tegen pedofiele delinquenten bevat en bepaalde wetten wijzigt ter bescherming van minderjarigen. De wet wijzigt daarmee ook de wet inzake reclame door het invoeren van een verbod om minderjarigen bloot te stellen aan reclame die op een vrije manier seksualiteit toont of die afwijkingen van geslachtsidentiteit, waaronder homoseksualiteit, promoot of uitbeeldt. Daarnaast stelt een regeringsdecreet dat producten die op minderjarigen zijn gericht en die homoseksualiteit uitbeelden of promoten, alleen in een gesloten verpakking en gescheiden van andere producten mogen worden verkocht. Ook zijn er beperkingen op de plaats van verkoop ten opzichte van onderwijsinstellingen, instellingen voor minderjarigen en kerken. In mei 2023 bood Líra Kiskereskedelmi Kft. (hierna: Líra) in haar winkel in Boedapest enkele publicaties aan waarin homoseksualiteit wordt afgebeeld en die zich richten op jongeren van 14 jaar en ouder. Deze publicaties werden niet in een gesloten verpakking verkocht en niet apart van andere producten. Hierop voerde de overheid een inspectie uit en legde Líra een boete op wegens overtreding van de overheidsdecreet en een bevel om de verkoop van de publicaties in een gesloten verpakking en gescheiden van andere producten te verrichten. Líra betwistte dit besluit en startte een bestuursrechtelijke procedure bij de verwijzende rechter. De verwijzende rechter vraagt het Hof of de nationale wetgeving inzake het verbod op het blootstellen van minderjarigen aan homoseksualiteit verenigbaar is met het Unierecht.

Epic Games, de ontwikkelaar van het spel Fortnite Battle Royale, heeft het vertrouwen en de belangen van kinderen geschaad door misleidende en agressieve marketingpraktijken toe te passen. Ze gebruikten bijvoorbeeld countdown-timers die niet nauwkeurig waren en adverteerden direct in het spel om kinderen aan te zetten tot aankopen. Dit deed Epic Games door teksten als "Buy now" weer te geven in de online winkel van het spel. De aflopende timer die erbij zou staan, zou een gevoel van schaarste creëeren bij kinderen en hen onder druk zetten. Dit wordt beschouwd als een schending van de professionele zorgvuldigheid, vooral bij het aanbieden van producten aan kinderen. ACM heeft Epic hierdoor een boete opgelegd van 1.125.000 euro en een bindende instructie gegeven om deze praktijken te stoppen. Hiermee benadrukt ACM dat oneerlijke behandeling van kinderen in de digitale wereld ernstig is en streng wordt aangepakt. Epic Games heeft naar aanleiding van dit besluit van de ACM al een paar aanpassingen gedaan aan het spel. Lees hier het volledige sanctiebesluit. 

RCC 9 april 2019, RB 3295; 2019/00016 (Klager tegen Donkey Sanctuary) Reclame. Schokkende uitingen. Het betreft een televisiecommercial van Donkey Sanctuary waarin zij het publiek vraagt om een gift van 3 euro per maand. Die bijdrage wordt blijkens de uiting besteed aan de zorg voor werkezels in het buitenland. Het eerste deel van de commercial bevat een toelichting in beeld en gesproken tekst van het leven van zwaarbelaste werkezels, dat “wreed en kort kan zijn”. Ook als de werkezels wonden hebben of kreupel zijn, moeten zij “met weinig voedsel, water of rust blijven gaan, wat er ook gebeurt”. In het tweede deel van de commercial is te zien dat Donkey Sanctuary dankzij giften zorgt voor opvang en behandeling van de werkezels ter plaatse en voorlichting geeft over hun verzorging.

RCC 18 oktober 2018, RB 3241; dossiernr. 2018/00664 (Vinea) Aanbeveling (gedeeltelijk). Misleiding. Het betreft een uiting op https://www.vinea.nl/outdoor-adventure/sports/kart-kings-12-15. Daarin staat onder meer: “De snelheid… De kick van het racen… De geluiden van de slippende en gierende banden… (…) Wil jij leren racen als Max Verstappen? En wil je weten hoe hij en andere professionele coureurs hun carrière zijn begonnen? Tijdens deze vakantie rijd je in elektrische karts waarin je tot wel 55 km/h kan gaan! Je krijgt 4 kartclinics op de kartbaan van dé broertjes Coronel om je voor te bereiden op de eindrace. (…). Je krijgt tips en tricks van de experts om je zo goed mogelijk klaar te stomen voor de eindrace waarin jij gaat knallen! Naast de vele uren op de kartbaan, zal je nog veel meer te gekke activiteiten gaan doen (..)”.   De klacht wordt als volgt samengevat. Klaagster heeft haar zoon naar dit, volgens haar “dure” kamp laten gaan, gelet op de belofte van “vele uren op de kartbaan” en “tips en tricks van de experts”. In plaats van “vele uren” was er maandag, dinsdag, donderdag en vrijdag slechts sprake van 3 x 10 heats (ofwel 30 minuten per dag) op de kartbaan. Verder waren er geen clinics van “de experts”, maar van een (vrouwelijke) begeleider. De acht deelnemende jongens hebben zich uren verveeld, werden regelmatig aan hun lot overgelaten en  hebben zelfs met z’n allen uitgerekend hoeveel Vinea aan het kamp zou verdienen gezien de prijs/prestatieverhouding, die niet juist is, aldus klaagster. Zij vindt de uiting misleidend.   

RCC 17 oktober 2018, RB 3236; dossiernr. 2018/00663 (Poppodium Annabel) Gedeeltelijke aanbeveling. RVA. De uiting betreft een poster op een billboard waarop een berichtenreeks met de volgende tekst staat: “Terug naar school? Vandaag, Nikki 12:04 :(. Vandaag, Annabel 12:07 Ik heb elk weekend leuke feestjes om je ellende te verzuipen. Vandaag, Annabel 12:07 Tot snel x Annabel”. De klacht. Klager is als docent “zeer geschokt” door de uiting. Klager maakt bezwaar tegen de uiting omdat deze aanzet tot drinken en zich negatief uit over school. Daarnaast zijn scholieren vaak nog geen 18 en zet de reclame minderjarigen dus ook aan tot drinken, aldus klager.

RCC 20 september 2018, RB 3215; dossiernr. 2018/00591 (Kinder Bueno) Afwijzing. Misleiding. De uiting betreft een televisiecommercial waarin door de voice-over wordt gezegd: “In een wereld voor volwassenen hebben kinderen behoefte aan dingen die op hun maat zijn gemaakt. Kinder-chocolade is speciaal gemaakt voor kinderen. Los verpakte porties met een heerlijke melkvulling en een smaak waar ze dol op zijn. Kinder-chocolade, speciaal gemaakt voor kinderen.” De klacht. Klager maakt bezwaar tegen de uiting omdat hierin chocolade wordt aangeprezen met de zin “speciaal gemaakt voor kinderen”. Klager meent dat adverteerder een ongezond product als gezond (“speciaal”) voor kinderen aan ouders aanprijst. De fabrikant zal ongetwijfeld aangeven dat het zal gaan om de grootte van de porties maar eigenlijk wordt in de reclame de suggestie gewekt dat het “speciaal voor kinderen” en dus “goed voor kinderen” is. Daarnaast wordt er gerefereerd aan melk waarbij een link wordt gelegd tussen zuivel en daarmee gezondheid.

CGR Codecommissie 5 februari 2016, RB 2653; K15.010 (GlaxoSmithKline tegen Sandoz)
Uitspraak ingezonden door Machteld Hiemstra, Simmons & Simmons. GSK en Sando zijn ondernemingen die zich bezig houden met de productie, verhandeling en distributie van geneesmiddelen en zijn vergunninghouders zoals in de Gedragscode Geneesmiddelenreclame. Sandoz brengt sinds medio 2015 AirFluSal op de markt, de generieke versie van het merkgeneesmiddel Seretide Diskus van GSK. Deze laatste klaagt over verschillende claims die Sandoz voert ten aanzien van AirFluSal op onder andere een informatiekaartje en in advertenties. De superioriteitsclaims van Sandoz worden volgens GSK door geen enkele vergelijkende klinische studie ondersteund. Zij verzoekt de Codecommissie Sandoz te bevelen het gebruik van de reclamen-uitingen en de claims te staken. De Codecommissie beoordeelt de innovatie claim als vergelijkend en misleidend, nu enig wetenschappelijke onderbouwing daarvan ontbreekt. De geclaimde zichtbare feedback en therapietrouw op zowel de informatiekaart als in de advertentie is eveneens misleidend. De claim is feitelijk onjuist, nu niet duidelijk wordt vermeld dat het noodzakelijk is de strips af te scheuren. De stelling van GSK dat juist het tegenovergestelde van therapietrouw wordt bereikt wordt echter van de hand gewezen, nu dit niet bijdraagt aan het oordeel of de claim juist is. De woorden ‘een nieuwe deur’ zijn niet vergelijkend of misleidend. Sandoz wordt bevolen de met de Gedragscode strijdige uitingen te staken en een rectificatiebrief te verzenden aan haar relaties.

6.8 Met GSK is de Codecommissie eens dat de claim “de bekende combinatie van salmeterol en fluticason, in een nieuwe, innovatieve inhalator: de Forspiro®.” een vergelijking oproept met de Seretide Discus van GSK. Evenzeer moet deze claim als een superioriteitsclaim worden beschouwd. Aan de term “innovatief” moet bij gebruik daarvan in het onderhavige verband niet alleen de betekenis van vernieuwend, maar ook van baanbrekend of grensverleggend worden toegekend, hetgeen impliceert dat de inhalator ten opzichte van andere inhalatoren, zoals de Seretide Discus, een nieuwe therapeutisch relevante functionaliteit bezit, zoals bijvoorbeeld een effectievere werking, een hoger gebruiksgemak of een hogere bijdrage aan therapietrouw. Nu enige wetenschappelijke onderbouwing daarvan ontbreekt, moet de vergelijking reeds om die reden als niet wetenschappelijk aantoonbaar juist worden geacht en moet deze in strijd worden geacht met het bepaalde in artikel 5.2.2.8 van de Gedragscode.

6.11 De Codecommissie stelt vast dat, gegeven de uitleg die Sandoz geeft, voor de geclaimde zichtbare feedback over het aantal per dag gebruikte doses dus kennelijk essentieel is dat per dag de gebruikte strips worden afgescheurd. Nergens in de SmPC of de bijsluiter wordt dit echter vermeld. (…)

6.14 Gezien het hiervoor overwogene is de claim “De Forspiro® laat uw patiënten direct zien of ze vandaag wel of nog niet geïnhaleerd hebben.” feitelijk onjuist, niet in overeenstemming met de SmPC en misleidend en is evenzeer feitelijk onjuist en misleidend de door Sandoz met de uitingen gewekte indruk dat de Forspiro ® innovatief is ten aanzien van gebruiksgemak of therapietrouw. Dit is in strijd met het bepaalde in de artikelen 5.2.2.3 en 5.2.2.8 van de Gedragscode.

6.17 Met betrekking tot de stelling van GSK dat met de AirFluSal Forspiro ® het tegenovergestelde van therapietrouw wordt bereikt, omdat AirFluSal Forspiro alleen beschikbaar is voor de dosering 50/500 µg salmeterol/fluticason en de patiënt zal moeten overschakelen naar een ander middel wanneer de dosering moet worden getitreerd naar de laagste mogelijke dosis (wat ook bij gebruik van AirFluSal Forspiro dient plaats te vinden), hetgeen de therapietrouw niet ten goede komt overweegt de Codecommissie het volgende. Niet ter discussie staat dat AirFluSal Forspiro uitsluitend beschikbaar is in de dosis 50/500 µg salmeterol/fluticason. Die dosering is op zichzelf duidelijk vermeld in de advertentie en ook in de overige promotiematerialen. Ook staat niet ter discussie dat bij de behandeling van patiënten met astma of COPD steeds getitreerd moet worden naar de laagst mogelijke dosering waarbij de symptomen effectief onder controle blijven. Dit staat ook met zoveel woorden in de SmPC en de K15.010 GSK/Sandoz 14 verkorte productinformatie van AirFluSal Forspiro. Als titratie naar een lagere dosering gewenst is, zal een patiënt die AirFluSal Forspiro gebruikt daarom moeten overschakelen naar een ander middel, met een andere inhalator. De Codecommissie is echter van oordeel dat dit aspect niet bijdraagt aan het oordeel dat de onderhavige claim in strijd met de Gedragscode moet worden geacht. Therapietrouw ziet in het algemeen (primair) op het gebruik van het middel volgens voorschrift bij de in de SmPC vermelde indicatie. In zoverre hoeft overschakeling naar een ander product niet af te doen aan therapietrouw.

RCC 9 november 2015, RB 2581; Dossiernr: 2015/01045 (Penoza)
Aanbeveling. Kinderen. Uiting: Het betreft een promo voor de misdaadserie ‘Penoza’.

Klacht: De reclame-uiting is uitgezonden direct na het programma ‘Taarten van Abel’ dat gericht is op (jonge) kinderen. Klaagster acht de promo vanwege het heftige geweld dat hierin wordt getoond niet bestemd voor de ogen van (jonge) kinderen.

Commissie:

De Commissie vat de klacht aldus op dat klaagster de reclame-uiting in strijd acht met de goede smaak en het fatsoen als bedoeld in artikel 2 van de Nederlandse Reclame Code (NRC), voor zover deze wordt uitgezonden op tijdstippen waarop (jonge) kinderen televisie kijken. Bij de beantwoording van de vraag of een reclame-uiting in strijd is met de goede smaak en/of het fatsoen, stelt de Commissie zich terughoudend op, gelet op het subjectieve karakter van deze criteria. Met inachtneming hiervan oordeelt de Commissie als volgt.
In de reclame-uiting wordt een angstige sfeer, zowel qua beeld als geluid gecreëerd, mede vanwege het getoonde geweld. Zo komt er een auto met piepende banden aanrijden, is een gemaskerde man te zien, wordt er flink tegen elkaar geschreeuwd, een klap in het gezicht gegeven en tot slot wordt er een geladen pistool op het hoofd van een vrouw gezet en gezegd: “Geef me nou eens één goede reden waarom ik jou niet zou afschieten”. Gelet hierop acht de Commissie de promo niet geschikt om te worden uitgezonden op tijdstippen dat ook jonge kinderen daarvan kennis kunnen nemen en rondom programma’s die op kinderen zijn gericht. Volgens de vaste lijn van de beslissingen van de Commissie wordt in verband hiermee de grens van 20:00 uur gehanteerd. Op grond van het voorgaande acht de Commissie de reclame-uiting in strijd met de eisen van goede smaak en fatsoen en derhalve met artikel 2 NRC voor zover deze wordt uitgezonden vóór 20:00 uur.

De Commissie acht de reclame-uiting in strijd met artikel 2 NRC voor zover deze wordt uitgezonden vóór 20:00 uur. Zij beveelt adverteerder aan om niet meer op een dergelijke wijze reclame te maken.

RCC 3 november 2015, RB 2576; Dossiernr: 2015/01053 (Crimson Peak)
Aanbeveling. Bioscoopfilm. Kinderen. Uiting: Het betreft de televisiecommercial voor de bioscoopfilm Crimson Peak. In de commercial wordt door beeld, geluid en de tekst van de voice-over “Een huis zo oud als dit…wordt een levend wezen” de sfeer opgeroepen van een naargeestig en spookachtig landhuis waar enge en mysterieuze dingen gebeuren. Aan het eind van de commercial is te zien hoe een jonge vrouw die – duidelijk angstig – in bed ligt wordt vastgepakt door een zwarte skeletachtige hand.

Klacht: De reclame voor de film Crimson Peak lijkt klaagster niet voor kinderogen bestemd. Toch heeft klaagster de reclame om kwart voor acht ‘s avonds, om half negen en om half drie op verschillende RTL-zenders gezien. Haar zoontje heeft het over “die reclame met die enge zwarte hand”. Dit kan niet de bedoeling zijn, aldus klaagster.

Commissie:

1. De Commissie vat de klacht aldus op dat klaagster de commercial in strijd acht met de goede smaak en het fatsoen als bedoeld in artikel 2 van de Nederlandse Reclame Code (NRC) voor zover de uiting wordt uitgezonden op tijdstippen waarop (ook) jonge kinderen televisie kijken. Bij de beantwoording van de vraag of een reclame-uiting in strijd is met (één van) deze criteria stelt de Commissie zich terughoudend op, gelet op het subjectieve karakter daarvan. Met inachtneming hiervan oordeelt de Commissie als volgt.

2. Door de in de commercial opgeroepen spannende sfeer en met name door het slotbeeld waarin de angstige vrouw wordt vastgegrepen door een zwarte skeletachtige hand is de commercial dermate angstaanjagend, dat de Commissie deze niet geschikt acht om te worden uitgezonden op tijdstippen dat ook jonge kinderen daarvan kennis kunnen nemen. Volgens de vaste lijn van de beslissingen van de Commissie wordt in verband hiermee de grens van 20.00 uur gehanteerd. Op grond van het voorgaande acht de Commissie de reclame-uiting in strijd met de eisen van goede smaak en fatsoen en derhalve met artikel 2 NRC voor zover deze wordt uitgezonden vóór 20.00 uur.

De Commissie acht de reclame-uiting in strijd met artikel 2 NRC voor zover deze wordt uitgezonden vóór 20.00 uur. Zij beveelt adverteerder aan om niet meer op een dergelijke wijze reclame te maken.

RCC 22 oktober 2015, RB 2568; Dossiernr. 2015/00920 (HelloFresh cadeaukaart bij Bobo)
Afwijzing. Kinderen. Voeding. Uiting: Het betreft een foldertje inclusief een “Cadeaukaart”, welk foldertje was ingestoken bij het blad Bobo. Op de voorkant van de Cadeaukaart staat links van het logo van HelloFresh: “Cadeaukaart. Kijk op de achterkant voor jouw unieke code” en “€ 20,-  www.hellofresh.nl”. Op de achterzijde van de kaart staat onder de code onder meer: “Voorwaarden: deze Cadeaukaart is geldig bij het bestellen van je eerste HelloFresh Box(…)”.

Klacht: Op de Cadeaukaart, die het formaat heeft van een creditcard, staat het bedrag van € 20,-. Dit is misleidend voor kinderen (en overigens ook voor volwassenen, zeker indien zij de bijbehorende kleine lettertjes niet kunnen lezen). De Bobo wordt aan het begin van het schooljaar uitgedeeld aan zeer veel kinderen op zeer veel scholen. Naar de mening van klager maakt adverteerder op smakeloze wijze gebruik van de goedgelovigheid van jonge kinderen. De ouders “mogen” de kinderen uitleggen dat ze niet zomaar € 20,- hebben gekregen om “te spenderen”.

Volgens de Reclame Code mag reclame kinderen niet tot de aankoop van een bepaald product aanzetten door te profiteren van hun onervarenheid of goedgelovigheid.

Commissie:

De Commissie vat de klacht op in die zin dat klager de uiting in strijd acht met artikel 2 lid 1 onder a van de Kinder- en Jeugdreclamecode (KJC). Deze bepaling luidt:

“Reclame gericht op kinderen mag hen geen morele of fysieke schade berokkenen en moet daarom voor hun bescherming voldoen aan de volgende criteria:

a.  zij mag niet tot de aankoop van een bepaald product aanzetten door te profiteren van hun onervarenheid of hun goedgelovigheid”.

Naar het oordeel van de Commissie is de onderhavige uiting niet gericht op kinderen als bedoeld in de KJC. In de KJC is “reclame gericht op kinderen” gedefinieerd als “reclame die geheel of gedeeltelijk tot kinderen wordt gericht”.

Wat betreft de inhoud is de uiting, die in haar geheel moet worden beschouwd, onmiskenbaar niet op kinderen, maar op hun ouders gericht. Zo wordt onder het kopje “Laat je verrassen door HelloFresh!” gesteld: “(…) wordt er elke week weer een HelloFresh Box samengesteld, zodat er jou veel werk uit handen wordt genomen. Wij bedenken wat je gaat eten en doen bovendien de boodschappen. Binnen een handomdraai heb jij lekkere en verrassende maaltijden op tafel staan!”.

Het enkele feit dat de uiting zich bevindt in de Bobo, betekent nog niet dat de uiting op kinderen is gericht. De Bobo is weliswaar een voor kinderen bedoeld tijdschrift, maar aannemelijk is dat dit blad ook veel ouders bereikt, bijvoorbeeld bij het voorlezen.

Nu de uiting niet op kinderen is gericht, is artikel 2 lid 1 KJC in dit geval niet van toepassing en wordt als volgt beslist.